Vì sao là ngày mùng 10 tháng 3?
Trước đây, việc thờ cúng Vua Hùng chủ yếu do các làng quanh vùng Đất Tổ (Phú Thọ) đảm nhận. Năm 1917, dưới triều vua Khải Định, triều đình Huế chính thức lấy ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch hằng năm làm ngày Giỗ Quốc Tổ, kèm nghi thức tế lễ, nâng thành quốc lễ.
Câu ca dao "Dù ai đi ngược về xuôi, nhớ ngày Giỗ Tổ mùng mười tháng ba" vì vậy trở thành lời nhắc quen thuộc của nhiều thế hệ.
Giỗ Tổ sau Cách mạng Tháng Tám
Theo báo Nhân Dân, ngày 18/2/1946 Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 22/SL, làm cơ sở để Nhà nước tổ chức Giỗ Tổ. Mùa Giỗ Tổ năm Bính Tuất (1946), Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì lễ kỷ niệm tại Hà Nội, còn Bộ trưởng Nội vụ Huỳnh Thúc Kháng dẫn đoàn đại biểu Chính phủ lên Đền Thượng dâng hương.
Ngày nay, theo Bộ luật Lao động 2019, Giỗ Tổ Hùng Vương là một trong các ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương của người lao động; nếu trùng ngày nghỉ hằng tuần thì được nghỉ bù.
Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương – di sản của nhân loại
Năm 2012, UNESCO ghi danh "Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ" vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. UNESCO mô tả hằng năm có hàng triệu người về Đền Hùng trên núi Nghĩa Lĩnh để tưởng nhớ tổ tiên, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt.
Lễ hội kéo dài khoảng một tuần từ đầu tháng 3 âm lịch: các làng rước kiệu, mang trống đồng, chiêng lên đền chính; lễ vật có các loại bánh làm từ gạo; xen kẽ là hát Xoan, đánh trống đồng và các trò diễn dân gian. Ngoài Phú Thọ, nhiều nơi trong cả nước cũng có đền thờ và lễ dâng hương Vua Hùng.
Ý nghĩa: uống nước nhớ nguồn
Theo truyền thuyết, người Việt đều là "con Rồng cháu Tiên", trăm anh em sinh ra từ cùng một bọc trăm trứng. Truyền thuyết ấy nuôi dưỡng tinh thần cố kết cộng đồng, coi nhau như anh em một nhà.
Giỗ Tổ vì thế không chỉ là ngày giỗ của một dòng họ mà là ngày giỗ chung của cả dân tộc, nhắc mỗi người nhớ về cội nguồn.