Bối cảnh: ba tổ chức cộng sản
Cuối những năm 1920, phong trào công nhân và phong trào yêu nước phát triển mạnh, dẫn tới sự ra đời của ba tổ chức cộng sản: Đông Dương Cộng sản Đảng (thành lập ngày 17/6/1929 tại Hà Nội), An Nam Cộng sản Đảng (tháng 11/1929) và Đông Dương Cộng sản Liên đoàn (1/1/1930).
Ba tổ chức cùng hoạt động nhưng riêng rẽ, khiến lực lượng bị phân tán và không thống nhất được tư tưởng, hành động. Yêu cầu hợp nhất trở nên cấp thiết.
Hội nghị hợp nhất năm 1930
Từ ngày 6/1 đến ngày 7/2/1930, Hội nghị hợp nhất họp tại bán đảo Cửu Long (Hồng Kông, Trung Quốc) dưới sự chủ trì của Nguyễn Ái Quốc, với tư cách phái viên của Quốc tế Cộng sản. Người đề nghị các bên bỏ mọi thành kiến, xung đột cũ để hợp tác, thống nhất các nhóm cộng sản.
Hội nghị nhất trí hợp nhất thành một đảng lấy tên Đảng Cộng sản Việt Nam và thông qua Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Chương trình tóm tắt, Điều lệ vắn tắt cùng lời kêu gọi của Nguyễn Ái Quốc. Chánh cương và Sách lược vắn tắt được coi là Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng.
Vì sao kỷ niệm vào ngày 3/2?
Hội nghị kéo dài nhiều ngày nên việc chọn một ngày kỷ niệm được quyết định sau này. Tháng 9/1960, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng quyết nghị lấy ngày 3/2 dương lịch hằng năm làm ngày kỷ niệm thành lập Đảng.
Ý nghĩa và cách kỷ niệm
Sự ra đời của Đảng được đánh giá là bước ngoặt lịch sử, chấm dứt thời kỳ khủng hoảng về đường lối cứu nước và mở ra con đường giành độc lập dân tộc, dẫn tới Cách mạng Tháng Tám 1945 và các cuộc kháng chiến sau đó.
Vào dịp 3/2, các cơ quan, địa phương treo cờ, tổ chức lễ kỷ niệm, chương trình văn nghệ. Do ngày này thường rơi vào khoảng trước hoặc sau Tết Nguyên Đán, khẩu hiệu "Mừng Đảng, mừng Xuân" rất quen thuộc.