Tên gọi "Tết Nguyên Đán" nghĩa là gì?
Chữ "Tết" được nhiều nhà nghiên cứu giải thích là cách đọc chệch của chữ Hán "tiết", tức tiết khí, thời điểm chuyển mùa. "Nguyên" là bắt đầu, "Đán" là buổi sớm mai, nên Nguyên Đán có nghĩa là buổi sáng đầu tiên của năm.
Trong lịch tiết của người Việt có nhiều ngày Tết như Thượng nguyên, Hàn thực, Đoan ngọ, Trung nguyên, Trung thu… Tết Nguyên Đán đứng đầu và lớn nhất, nên dân gian còn gọi là Tết Cả.
Nguồn gốc
Đến nay chưa có tư liệu nào xác định chắc chắn Tết xuất hiện ở Việt Nam từ khi nào. Theo nghiên cứu của học giả Trần Văn Giáp được báo Nhân Dân dẫn lại, Tết Nguyên Đán đã có mặt ở nước ta vào khoảng đầu Công nguyên.
Truyền thuyết Bánh chưng, bánh giầy về Lang Liêu thời Hùng Vương gợi ý rằng tục đón năm mới có thể còn sớm hơn, nhưng đó là truyền thuyết, không phải bằng chứng lịch sử.
Theo bài viết trên trang Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Tết gắn chặt với nền nông nghiệp lúa nước: sau mùa thu hoạch, người xưa làm lễ tạ ơn trời đất, thần linh, tổ tiên và cầu cho mùa màng năm mới.
Ý nghĩa
Tết là thời khắc chuyển giao năm cũ sang năm mới, là dịp đoàn tụ: người làm ăn xa về quê, con cháu sum họp bên ông bà, cha mẹ. Ngày xưa người ta cố gắng trả xong nợ nần, làm xong việc dang dở trước Tết để bước sang năm mới nhẹ nhõm.
Trọng tâm của Tết là thờ cúng tổ tiên: dù giàu hay nghèo, nhà nào cũng sửa soạn mâm cỗ mời ông bà "về ăn Tết" cùng con cháu, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn.
Những phong tục tiêu biểu
Trước Tết: cúng Ông Công Ông Táo ngày 23 tháng Chạp, đi thăm và quét dọn mộ tổ tiên, dọn dẹp nhà cửa, gói bánh chưng (miền Bắc) hoặc bánh tét (miền Nam), chưng cành đào hay cành mai, cây quất. Đêm 30 có lễ giao thừa (lễ Trừ tịch) tiễn năm cũ, đón năm mới.
Trong Tết: xông đất, chúc Tết ông bà, cha mẹ, mừng tuổi lì xì, khai bút đầu xuân, đi lễ chùa cầu bình an. Những tục như xông đất, chọn tuổi người xông nhà thuộc về quan niệm dân gian, mỗi gia đình giữ một kiểu.
Cuối Tết, các gia đình làm lễ hóa vàng tiễn tổ tiên, thường vào mùng 3, mùng 7 hoặc mùng 10 tháng Giêng tùy nhà. Sau đó là mùa lễ hội đầu xuân ở nhiều địa phương.